Zbrojenie – tabela średnic prętów, wagi kg/mb i otulina

Trzy rzeczy, które musisz umieć odczytać przy zbrojeniu: ile waży pręt (żeby zamówić i rozliczyć), jaka otulina (żeby zbrojenie nie zaczęło korodować) i jak długi zakład (żeby połączenie przeniosło siłę). Wszystkie trzy poniżej.

Tabela prętów zbrojeniowych

Średnica	Waga (kg/mb)	Pole przekroju (mm²)	Metrów w tonie
⌀ 6	0,222	28,3	4505
⌀ 8	0,395	50,3	2532
⌀ 10	0,617	78,5	1621
⌀ 12	0,888	113,1	1126
⌀ 14	1,208	153,9	828
⌀ 16	1,578	201,1	634
⌀ 18	1,998	254,5	500
⌀ 20	2,466	314,2	406
⌀ 25	3,853	490,9	260
⌀ 28	4,834	615,8	207
⌀ 32	6,313	804,2	158

Wzór, jeśli nie masz tabeli

masa [kg/mb] = 0,00617 × d² (d w mm)

Dla ⌀ 12: 0,00617 × 144 = 0,888 kg/mb. Wzór wynika z pola przekroju i gęstości stali 7850 kg/m³, więc działa dla każdej średnicy.

W domu jednorodzinnym prawie cała robota to ⌀ 12 i ⌀ 16 na pręty główne oraz ⌀ 6 lub ⌀ 8 na strzemiona. Całkowitą masę zamówienia policzysz w kalkulatorze stali zbrojeniowej.

Gatunki stali

Gatunek	Charakterystyka	Gdzie stosowany
B500SP	wysoka ciągliwość (klasa C), znak „SP", znana jako EPSTAL	standard w budownictwie mieszkaniowym, obszary sejsmiczne i konstrukcje odpowiedzialne
B500B	ciągliwość klasy B	konstrukcje typowe
B500A	ciągliwość klasy A (najniższa)	siatki zgrzewane, zbrojenie rozproszone
dawne A-III (34GS), A-IIIN	oznaczenia sprzed normy EN	starsze projekty i dokumentacja

Liczba 500 to granica plastyczności w MPa — wspólna dla wszystkich trzech. Różnica siedzi w ciągliwości, czyli zdolności do odkształcenia przed zerwaniem: konstrukcja ze stali o wysokiej ciągliwości ostrzega rysami, zanim pęknie. Dlatego przy prętach nośnych nie zastępuje się B500SP tańszym B500A „bo średnica ta sama".

Otulina — ile betonu nad prętem

Otulina to warstwa betonu chroniąca stal przed wilgocią i korozją. Za mała otulina to najczęstsza przyczyna rdzewiejącego zbrojenia i odpadających tynków po latach.

Element	Otulina nominalna
Ława na podkładzie z chudego betonu	40–50 mm
Beton układany bezpośrednio na gruncie (bez chudziaka)	75 mm
Ściany fundamentowe	40 mm
Stropy i belki wewnątrz budynku	20–25 mm
Słupy i elementy zewnętrzne (elewacja)	35–45 mm
Taras, balkon, elementy narażone na mróz	40–50 mm

Wartości zależą od klasy ekspozycji z projektu — powyżej podano typowe wartości dla domu jednorodzinnego.

Otulinę zapewnia się dystansami (podkładkami), a nie „na oko" — pręt położony bezpośrednio na chudziaku i podniesiony kawałkiem cegły to zbrojenie, które za dziesięć lat będzie rdzą. Dystanse rozstawia się co 50–80 cm, tak by pręty nie ugięły się pod ciężarem ekipy.

Łączenie prętów — długość zakładu

Pręty łączy się na zakład (obok siebie, przewiązane drutem), a siła przenosi się przez beton między nimi. Stąd zakład musi być długi:

Zasada	Wartość
Typowy zakład prętów żebrowanych	40–60 × średnica pręta
Praktyczna reguła na budowie	50 × d
Minimum bezwzględne	30 cm

Dla ⌀ 12 to około 60 cm, dla ⌀ 16 — około 80 cm. Dokładną wartość wyznacza projekt (zależy od klasy betonu, warunków przyczepności i tego, czy zakłady wypadają w jednym przekroju).

Zasady, o których zapominają ekipy:

• Nie łącz wszystkich prętów w tym samym miejscu — zakłady przesuwa się względem siebie.
• Zakłady umieszcza się w strefach najmniej obciążonych, a nie tam, gdzie akurat skończył się pręt.
• Pręty w zakładzie muszą się stykać lub leżeć bardzo blisko — rozsunięte na kilkanaście centymetrów nie tworzą połączenia.

Strzemiona i rozstawy

Element	Strzemiona	Rozstaw
Ława fundamentowa domu	⌀ 6	co 20–30 cm
Wieniec	⌀ 6	co 20–25 cm
Słup	⌀ 6–8	co 15–20 cm, gęściej przy węzłach
Nadproże, belka	⌀ 6–8	co 15–20 cm, gęściej przy podporach

Typowe zbrojenie ławy w domu jednorodzinnym to 4 pręty ⌀ 12 podłużnie + strzemiona ⌀ 6 co 25–30 cm — ale to wartość orientacyjna, bo konkretny układ wynika z projektu i obciążeń.

Minimalny prześwit między prętami powinien wynosić co najmniej tyle, ile średnica pręta (i nie mniej niż 20 mm) — inaczej kruszywo nie przejdzie między prętami i powstaną pustki.

Częste pytania

Ile waży pręt zbrojeniowy fi 12?

0,888 kg na metr bieżący. Pręt 12-metrowy waży więc około 10,7 kg, a w tonie mieści się około 1126 metrów.

Jak obliczyć wagę zbrojenia bez tabeli?

Wzorem 0,00617 × d² (średnica w mm), co daje kilogramy na metr bieżący. Dla ⌀ 16: 0,00617 × 256 = 1,58 kg/mb.

Jaka otulina zbrojenia w ławie fundamentowej?

Na podkładzie z chudego betonu — 40–50 mm. Jeśli beton układany jest bezpośrednio na gruncie, bez chudziaka, otulina rośnie do 75 mm. Zapewniają ją dystanse, nie improwizacja z cegieł.

Jaka długość zakładu prętów?

Praktycznie 50 średnic: dla ⌀ 12 około 60 cm, dla ⌀ 16 około 80 cm. Zakłady rozmieszcza się z przesunięciem, w strefach najmniej obciążonych, a dokładną długość podaje projekt.

Czym różni się B500SP od B500A?

Granica plastyczności jest ta sama (500 MPa), różni je ciągliwość. B500SP ma najwyższą klasę ciągliwości i jest standardem dla zbrojenia nośnego; B500A to stal o najniższej ciągliwości, stosowana głównie w siatkach zgrzewanych. Zamiana jednego na drugie w prętach nośnych to zmiana konstrukcyjna.

Czy zbrojenie może dotykać chudziaka?

Nie. Pręt leżący na podłożu nie ma otuliny od spodu i zacznie korodować. Do tego służą dystanse rozstawiane co 50–80 cm.

Podsumowanie

Waga: 0,00617 × d² kg/mb — ⌀ 12 to 0,888 kg/mb, ⌀ 16 to 1,578 kg/mb. Otulina: 40–50 mm w ławie, 20–25 mm w stropie, 75 mm przy betonowaniu wprost na gruncie. Zakład: około 50 średnic, z przesunięciem między prętami. Do prętów nośnych używaj B500SP, a otulinę zapewniaj dystansami.

Zobacz też: klasy betonu – tabela, najczęstsze błędy przy fundamentach, głębokość przemarzania gruntu oraz kalkulator stali zbrojeniowej i kalkulator zbrojenia.